Wing heeft samen met H+N+S gewerkt aan een praktijkwerkboek bij de handreiking ‘Overgangsgebieden in transitie’. Dit werkboek biedt een concrete aanpak om in overgangsgebieden – cultuurlandschap grenzend aan beschermde natuur – aan de slag te gaan en samen met gebiedspartners ruimtelijke keuzes te maken en een ruimtelijke visie te ontwikkelen. De aanpak uit het praktijkwerkboek is ontwikkeld op basis van de ervaringen in drie ‘proefgebieden’.
Met het praktijkwerkboek bouwen we voort op de resultaten van de projecten “Aan de slag met overgangsgebieden” en “Koepelproject overgangsgebieden”. Het praktijkwerkboek is onderaan deze pagina te downloaden.
Overgangsgebieden spelen een sleutelrol in het versterken van natuur, landbouw en landschappelijke kwaliteit. Voor het ontwikkelen van plannen voor deze gebieden biedt de handreiking ‘Overgangsgebieden in Transitie’ (Handreiking MooiNL, 2025) inspiratie, inrichtingsconcepten en ontwerpbouwstenen. Uit de evaluatie van deze handreiking bleek dat professionals naast inspiratie vooral behoefte hebben aan praktische houvast: hoe organiseer je het proces, hoe werk je samen en hoe kom je stap voor stap tot goede plannen? Om hier invulling aan te geven, ontwikkelden Wing en H+N+S, in samenwerking met het ministerie van VRO, een praktijkwerkboek bij de handreiking ‘Overgangsgebieden in transitie’.
Toegepast in drie proefgebieden
Met de handreiking ‘Overgangsgebieden in transitie’ onder de arm, is in drie proefgebieden op de overgang van beschermde natuur naar agrarisch gebruik een ontwerpproces doorlopen. Het doel hiervan was om te komen tot een gebiedsvisie die antwoord geeft op de belangrijkste systeemopgaven en invulling geeft aan de mogelijke toekomstige vormen van landgebruik. En wel op zo’n manier, dat de ruimtelijke kwaliteit wordt verbeterd door de noodzakelijke ingrepen te koppelen aan het versterken van de gebiedsidentiteit. Uiteindelijk heeft dit geleid tot de ontwerpende aanpak die wordt beschreven in het praktijkwerkboek. Voor de drie proefgebieden heeft de aanpak geleid tot drie afzonderlijke gebiedsvisies, om het gesprek over de toekomst van deze overgangsgebieden verder te brengen.
Stappenplan
Het praktijkwerkboek helpt gebruikers om de handreiking ‘Overgangsgebieden in transitie’ in praktijk te brengen aan de hand van een concrete werkwijze bestaande uit zeven stappen, waarmee vier projectfasen worden doorlopen. Dit stappenplan is geschikt voor allerlei gebiedspartners: van gemeenten en provincies tot terreinbeheerders, agrarische of bewoners collectieven en ontwerp- en adviesbureaus. De voorgestelde werkwijze biedt een hulpmiddel om tot een gedeeld beeld van de hoofdopgave te komen en samen te bepalen in welke richting het gebied tot ontwikkeling moet komen. Daarbij bouwt het voort op het inhoudelijk fundament van de oorspronkelijke handreiking.
Ontwerpende aanpak
Voor het hele proces staat een ontwerpende aanpak centraal, door te werken in gebiedsateliers en met de pen in de hand: werkbijeenkomsten waarin betrokken partijen letterlijk met elkaar om de kaart staan en samen ontwerpen, puzzelen en varianten vergelijken. Door de inzet van gezamenlijke kaartbeelden wordt inzichtelijk hoe het landschap nu functioneert, waar knelpunten liggen en welke ontwikkelpaden mogelijk zijn.
